რა დაემართა პილატე პონტოელს ქრისტეს სიკვდილის შემდეგ?

პილატე პონტოელი (ლათ. Pontius Pilatus) იყო იუდეის რომაელი პრეფექტი, რომლის მმართველობაც მასობრივი ძალადობითა და სიკვდილით დასჯით აღინიშნა. პილატე ისტორიაში შევიდა, როგორც ადამიანი, რომელმაც იესო ქრისტე სიკვდილით დასაჯა დაადასტურა. თვითონ მან საჯაროდ შეასრულა სიმბოლური ჟესტი — ხელები დაიბანა, რითაც მიანიშნა, რომ უდანაშაულო ადამიანის სიკვდილზე პასუხისმგებლობა ხალხზე გადადიოდა. მაგრამ რა დაემართა მას ქრისტეს სიკვდილის შემდეგ და როგორ დასრულდა მისი ცხოვრება?

იუდეა იესო ქრისტეს დროს (I საუკუნის პირველი მესამედი) დამოუკიდებელი სახელმწიფო არ იყო. 6-დან 132 წლამდე იუდეა რომის იმპერიის პროვინცია იყო — ნაწილობრივ ავტონომიური ვასალური სახელმწიფო. იუდეას მართავდნენ პრეფექტები — რომის მიერ დანიშნული მოხელეები. იესოს დროს იმპერატორი იყო ტიბერიუსი.

იმპერატორი ტიბერიუსი.


ახ. წ. 26 წელს ტიბერიუსმა პონტიუს პილატე იუდეის პრეფექტად დანიშნა. მისი ცხოვრების შესახებ ცოტა რამ არის ცნობილი; სავარაუდოდ, ის პლებეების ფენას ეკუთვნოდა.
მისი სახელის წინ დადებული ზედსართავი სახელი მიუთითებს, რომ ის პონტოდან იყო, მცირე აზიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით (დღევანდელი თურქეთი) მდებარე უძველესი მიწიდან, რომელიც რომმა ძვ. წ. 63 წელს დაიპყრო.

ის ფაქტი, რომ პილატე პონტოელი რეალური პიროვნება იყო და არა გამოგონილი პერსონაჟი, ცნობილია მისი თანამედროვეების ჩვენებებიდან, მისი სახელია ჩანს პირველი საუკუნის მონეტებზე და არქეოლოგების მიერ აღმოჩენილ მემორიალურ ფილაზე არსებული წარწერიდან.

კესარიის ფილა

პონტიუს პილატეს ერთ-ერთი უძველესი აღწერა ალექსანდრიელი თეოლოგის, ფილონ ს.-სგან მოდის, რომელიც ქრისტეს დროს იუდეის პრეფექტს აღწერს, როგორც მექრთამეს, შეურაცხყოფის, ძარცვის, რისხვის აფეთქებების, სიკვდილით დასჯისკენ მიდრეკილს და უკიდურესად სასტიკ ადამიანს.

პილატეს, როგორც იუდეის გუბერნატორის, ამოცანა პროვინციაში წესრიგის დაცვა იყო, მაგრამ, როგორც ისტორიული წყაროები აჩვენებს, ის ხშირად აჭარბებდა თავის უფლებამოსილებას.

„პილატე ხელებს იბანს“.

პილატე თავის თანამდებობას შედარებით დიდხანს - 10 წელი იკავებდა. შესაძლოა, ეს იმპერატორ ტიბერიუსის თავისებური პოლიტიკით იყო განპირობებული, რომელიც ამტკიცებდა, რომ მმართველების ხშირი ცვლა კორუფციის გავრცელებას უწყობდა ხელს.

ის უზრდელი ჩინოვნიკების შესახებ ამბობდა: „ისინი სისხლს კოღოებივით წოვენ, მაგრამ როცა დანაყრდებიან, ნაკლებ ზიანს აყენებენ. ჩვენ უნდა შევიწყალოთ ადამიანები და მუდმივად არ გავუშვათ მათთან ახალი მძარცველები“.

ლუკას სახარებიდან ვიგებთ ამ ამბის კიდევ ერთი პერსონაჟის - პროკურატორის ცოლის შესახებ. ის შეშფოთებული იყო დაპატიმრებული იესოს ბედით და ქმარს ეუბნებოდა: „არ ჩაერიო ამ უდანაშაულო ადამიანის საქმეში, რადგან დღეს სიზმარში მის გამო ბევრი ვიტანჯე“ (მათე 27:19). მახარებელი არ განმარტავს ამ სიზმრების ბუნებას, მაგრამ ქალის პირით ისეთ სიტყვებს ამბობს, რომლებიც ყველა მხრიდან წამოსულ ბრალდებებს ეწინააღმდეგება. ლუკა აღარ აქცევს ყურადღებას პილატეს ცოლს. თუმცა, აპოკრიფებში მას ბიბლიაში უცნობი სახელი - კლავდია პროკულა მოჰყავს.

ანტონიო ცისერის ნახატში „აი ადამიანი!“, პონტიუს პილატე იერუსალიმის მოსახლეობას გაშოლტულ იესოს აჩვენებს, მარჯვენა კუთხეში კი პილატეს დამწუხრებული ცოლია გამოსახული. ორიგენე ამტკიცებდა, რომ ქალი ქრისტიანობაზე უნდა მოქცეულიყო. ამის შესახებ მოკლე კომენტარი წმინდა ნინოს შესახებ მოხსენიებაშია დატოვებული, რომელმაც საქართველო გააქრისტიანა. სავარაუდოდ, კლავდიამ გარკვეული პერიოდის განმავლობაში შეინახა იესო ქრისტეს სამარხის სუდარა, ე.წ. ტურინის სუდარა.

კლაუდია პროკულა.

თუ სახარების ტექსტი ერთადერთი მტკიცებულებაა, რომელიც პილატეს ბედს მოგვითხრობს, მაშინ მის შესახებ ცნობები ქრისტეს ჯვარცმისა და დაკრძალვისთანავე ქრება.

სახარების გარდა, პილატეს მოხსენიების ყველაზე მნიშვნელოვანი დოკუმენტებია იოსებ ფლავიუსის, ალექსანდრიელი ფილონისა და ტაციტუსის ნაშრომები. ისტორიკოსების, იოსებ ფლავიუსისა და ტაციტუსის, თანახმად, პილატე იუდეის გუბერნატორის თანამდებობიდან გადააყენეს მას შემდეგ, რაც სამარიელთა ჯგუფი, რომლებიც ამბოხებულებად იყვნენ მიჩნეულნი, სასტიკად დასაჯა. პილატე რომში გაგზავნეს, სადაც მისი კვალი იკარგება. 

მისი შემდგომი ბედის შესახებ რამდენიმე ვერსია არსებობს:

• იგი იმპერატორმა კალიგულამ სიკვდილით დასაჯა;
• იმპერატორის ბრძანებით თავი მოიკლა და მისი ცხედარი ტიბრის მდინარეში გადააგდეს;
• გახდა ქრისტეს მიმდევარი და ცდილობდა იმპერატორის მოქცევასაც;

არ არსებობს ცნობები, რომ პილატეს რაიმე სხვა თანამდებობა დაეკავებინა, ასევე მასზე არაფერია ნათქვამი ნერონის მმართველობის დროს.

გარდა ამისა, აპოკრიფული ნაშრომი „Mors Pilati“, რომელიც ამ მოვლენებიდან მრავალი წლის შემდეგ დაიწერა, პრეფექტის თვითმკვლელობის ფართოდ გავრცელებულ (განსაკუთრებით გერმანიაში) ვერსიას მოგვითხრობს, რომელიც მკაცრ ტირანად იყო წარმოჩენილი. თითქოს ამ ვერსიის დასადასტურებლად, ევსები კესარიელის ნაშრომში „ეკლესიის ისტორია“ (მე-4 საუკუნე) ნათქვამია:

„გაიუსის მეფობის დროს პილატეს დიდი უბედურება დაატყდა თავს“. მან თავი მოიკლა და  მალე ღვთაებრივი შურისძიება დაატყდა თავს. ბერძენი მწერლები ამას იხსენებენ...“

ლეგენდის მიხედვით, მისი ცხედარი ტიბრში ჩააგდეს, მაგრამ წყალი „ბოროტი სულებით აიმღვა“, რის შემდეგაც ცხედარი ვენამდე ჩაცურდა და შემდეგ რონის მდინარეში ჩაიძირა — დღევანდელი შვეიცარიის ტერიტორიაზე. ასევე ლეგენდის თანახმად, ნეშტი დღემდე ყოველ დიდ პარასკევს პილატეს მთაზე მდებარე მთის ტბორში ტივტივებს. ალპებში ეს უზარმაზარი მთათა სისტემა ზღვის დონიდან 1200 მეტრზე მეტ სიმაღლეზეა აღმართული. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ამბავი ნაკლებად სარწმუნოდ გამოიყურება, მთას სწორედ ამ ლეგენდის გამო ეწოდა პილატუსის სახელი.

PRIME